|
ههر چهند مواچان فـــــــــــارسی شهکهرهن
کوردی جه لای من بهس شـــــــــــیرینتهرهن
مهعلوومهن جه دهور دونیای بهدئهندێش
وهشحاڵهن ههر کهس به زوانهکهی وێــش. (خانای قوبادی).
چند ڕوێ چی وهڵی بهیاننامهو ئهرهمرزناو "دهسهو نویسهراو ههورامانی"م جه یۆ جه وێبنویسهکا وهنتهوه، پیسهو یۆ جه یهکهکاو ناوچهو ههورامانی فره وهشحاڵ بیا و پی بۆنێوه پیرۆزبایی کهروو جه خهڵکو ههورامانی، به تایبهت ئهرهمرزێنهرێ ئی دهسهیه و دهسپهنهکهراش.
ههر پاسه که جه بهیاننامهکهن ئامان، فرهتهر باس جه سهرو زوانی کریان و ئی دهسه گرنگیێوه فرهش دان به زوانی؛ که به ڕاسی شیاوو سپاس و ڕێزگرتهیهن ههوڵ و تهقالا پهی پارێزنهی زوانی.
ئارۆ که جه تهماموو دونیای بایهخێوه فره مدریۆ به زوانهکا، به تایبهت به زوانه کهمواچهرهکا؛ و کۆشش کریۆ پهی پارێزنایشا پیسه یۆ جه گهنجینه فهرههنگییهکاو جیهان و مرۆڤهکا؛ وهختو ئانهیه یاوان که ئێمهی ههورامیچ جه وهرمهنه هۆرزمێ و سهرهما جه چیری ڤهرڤێنه بهربارم. ئیسه که ئێمه جه سهردهموو پهلهقاژێ زوانهکانهنه مژیومێ و هامکاتی چهنی ڕووداوو "مهرگو زوانهکا"؛ بایهخ دهی به زوانی ئهرکێوه سهرشانوو گرد کهسێوهن. ئیسه که فرهکهسێ جه کۆمهڵگاو کوردهوارینه زوانهکهیما به زوانێوی "ناستاندارد" نامێ بهرا و ههر پاسه بهربهرهکانێ زوانه کوردییهکا پهی به فهرمی بیهی؛ پێویستهن که ههورامیهکێش تهکانهی دا وێشا و ههر پاسه زوانهکهیشا. زوانو ههورامی سهردهمهی زوانو فهرمی و دهسهڵاتی بیهن و به دڵنیاییهوه تواناو ئانهیشه ههن که دووباره یاوۆوه بهرزایی.
ئیسه که جه لایهن چند ڕۆشنویرێ ههورامانی، دهسهو نویسهراو ههورامانی، مرزیانهره و گهرهکشانا بایهخێوی فره به زوان و ناوچهو ههورامانی بدا؛ مشیۆم گردێما سهرجهم بلمێ به دهم داواکارییهکاشا و ههوڵدهیمێ یارمهتیدهر و ههسانکارکهرێ بێمێ پهیشا.
منیش پیسهو یۆ جه یهکهکا ههورامانی به ئهرکو سهرو شانهو وێمش مزانوو که پهی خزمهت به ههورامان و زوانهکهیش ههر کارێو جه دهسم بهرمیۆ ئهنجامش دهو، پی بۆنهوه چند پێشنیارێ وزووه ڕووه:
1- فرهو خهڵکو ههورامانی وهختێو ڕووبهڕووی نویسیایوه ههورامی باوه بێ خهیاڵێش با و پاسه واچمێ که چهمێشا هێشتا خدێشان به نویسیایوه ههورامی "جیا جه شێعرێ" پهیدا نهکهردێنه، که ئینه چێویه مهترسیدارهن پهی زوانی. ئێمه مشیۆم یهکهمجار ههورامیهکا به ههورامی وهنتهی و ههورامی نویسهی عادهت دهیمێ و بابهته ههورامییهکا جه چوارچۆیوی شێعری و ئهدهبی بهربارمێ و بابهتێ زانستیێ و کۆمهڵایهتیێ به ههورامی بنویسمێ و ئینه تهنها به کارێوی به بهرنامه کریۆ. به دڵنیاییهوه ئهگهر ئێمه تاومێ چێوێ گرنگ و زانستیێ به ههورامی بنویسمێ ، تاومێ یهکه ناههورامییهکا هاندهیمێ پهی یادگیری زوانو ههورامی، ئهگهر ئێمه کارێو کهرمێ که جه زۆربهو بوارهکا چێوهیما به ههورامی بۆ، ئا وهخته ناههورامییهکێ هانمدریا پهی وهنتهی نویسیا ههورامیهکا و ئینه دهسکهوتێوی فره خاسهن، بهڵام به یهک ڕۆ و دوه ڕۆ نمهی دهس؛ ئینه مشیۆم سهرشهو کار کریۆ و گاههز چهند ساڵیش وهخت بهرۆ.
2- ئهگهر ئێمه تاومێ جه یۆ جه ههواڵنێرییه کوردییهکا بهشێوی ههورامی کهرمێوه فرهتهر ئێمه پی ئامانجێ نزیک کهرۆوه. ئیسه فره جه ههواڵنێرییه کوردییهکا به دوێ زوانێ سۆرانی و کرمانجی منویسا و بڕێوهشا سۆرانی به دوێ ڕێنووسی، دهی با جارجارێوه به ههورامیش بنویسا. باوهڕ مهکهروو لانی کهم یۆ جه ههواڵنێرییهکا هامکاری ههورامیهکا نهکهرۆ.
ههواڵێ تایبهت به زاخۆ و دهۆکی جه ههواڵنێرییهکانه به کرمانجی نویسیا، دهی ئێمهیش با ههواڵی تایبهت به ههورامانی به ههورامی بنویسمێ نه به سۆرانی.
3- گۆڤارو هۆرامانی که نزیکهو 11 شماراش ههتا ئیسه دریهینێبهر به شێوازوو وهرزنامهی بیهن؛ ئیسه کریۆ مانگانێوه زانستی و کۆمهڵایهتی و وهرزشی و شمارهو لاپهلهکاش فرهتهر کریۆ.
4- ههوڵدهی پهی کۆمپیوتهری کهردهی زوانو ههورامی؛ وهشکهردهی فهرههنگێوی کۆمپیوتهری ئنگلیزی (یان ههر زوانهیتهر) به ههورامی ؛ که من وێم ئیسه وشهنامێوی "ئنگلیزی به سۆرانی"م پهی بهرنامهو "بابیلۆن"ی وهش کهردهن و به نیازهنا کهروش "ئنگلیزی به سۆرانی – ههورامی – کهلهۆری" که ئینه وهختێوی فرهش گهرهکا و ئیسه تهنیا 2500 وشێ سۆرانیێش نهیچهنه و 300 وشێ ههورامیێ.
چێوهیتهر فره کهردهی نویسیا ههورامیهکا جه "وویکیپێدیا"ی کوردینه، ئیسه به زازایی و سۆرانی و کرمانجی بابهتێ فرێ نویسیهنێ بهڵام به ههورامی چێوهی پاسه نهنویسیان.
ئارۆ ئینتهرنێت دهرفهتێوی خاسهن پهی زوانه کهمواچهرهکا و پهیوهنی مرۆڤهکا، ناوچهو ههورامانیش و ههورامییهکی به خاسی چی دهرفهتهیه کهڵکشا بهردهن و ئیسه ئێمه ڕۆبهڕۆ فرهتهر چهممان گنۆ به نوویسیایوه ههورامی، چهندین وێبگه و وێبنووسێمان ههنێ؛ که جه دیدی جووگرافیایی هیچ ناوچهی کوردستانی پی ئهندازه جه ئینتهرنێته بیهیش نیا، بهڵام به داخهوه کهمتهر بایهخ به زوانو ههورامی مدریۆ و فرهتهر بابهتهکێ به سۆرانی و فارسی نوویسیا. مشیۆم نویسهرا ههورامیهکێ هاندریا پهی ههورامی نویسهی.
5- ئیسه موسیقا تاوۆ فره یارمهتیدهر بۆ، فره جه نهسڵو ئارۆی ئیتر به سیاچهمانه وهشش نیا و به داخهوه "بایهخ و هونهرو سیاچهمانهی مهزانا"و ئێمهیچ مهتاومێ به زۆر سیاچهمانه کهرمێ گۆششانهره؛ ئیسه مشیۆم هونهرمهندهکێ ههورامانی هانبدریا پهی نوێکاری. ههر ئا چێوه که جه بارهو زوانو کوردی کهلهۆری ههن، بهڕاسی جه بوارو موسیقای فره کهوتێنێ وهڵێ و تهنانهت ناکهلهۆرهکیچ گۆش شلکهرا پهی موسیقاکهیشا. بهڵام لاوێوی کهلهۆر یان سۆران ئیسه به سیاچهمانه مهکێشیۆ ئهو ههورامی و ههورامانی. گردێما دیما که کارهکێ هونهرمهند عادڵ ههورامی جه گردو کوردستانیوه دهنگشا داوه و دهنگشا دێ گۆشاره.
6- ههوڵدهی پهی پارێزنای "موسیقا" و "ئهدهبیات"ه وهڵینهکهیما. پیسهو گهنجینێوی گرنگ و بههێزی کهلتووری که تایبهت به گردو کوردان.
7- ئێمه ئیتر مشیۆم وێما جه ویهردهی کهنمێوه، دڵ کهنهی جه ویهردهی فره سهختا، به تایبهت وهختێوی که ئێمه ئارۆ هیچما نیا و ههر چی ههن جه ویهردهیا. بهڵام میژوو و ویهرده هیچش پهی ئێمه نیا، ئێمه جه دنیاو ئارۆینه ژیومێ و ئی دونیای چێوانهیتهرش پێویستێنێ. ئینه که ئێمه ههزارساڵێ چو وهڵی چێمنێ بیێنمێ و چامنێ بیێنمێ، مهبۆ نان و دۆ پهیما. و تهنیا سهراوێوا که تهژنهتهرما کهرۆ و ئاخریچ خنیکنۆما.
8- ئێمه پیسهو بهشێوی جه کۆمهڵگاو کوردهواری مشیۆم لایهنگری کهرمێ جه مافو ئهو کهمینهکا که ئادیچێ پیسهو ههورامی زوانهکهشا نا چیری سانسۆرینه، به تایبهت کوردیوارین و زازا زوان.
جه کۆتایینه وێڕاو سپاس و ڕێزێوه فرهی پهی ئهرهمرزێنهراو دهسهو نووسهراو ههورامانی، هیوادارهنا ئی ههوڵهشا جه لایهن کۆمهڵگاو کوردهواری بهتایبهت کۆمهڵگاو ههورامانی پێشوازیش چهنه کریۆ. ههر پاسه وێبگهو ههورام.ئینفۆی " http://www.hawram.info " به گردو بهشهکاو و توانایشهوه ئامادهن پهی هامکاری دهسهو نویسهراو ههورامانی.
ئارام شهکیبایی- پاوه 3/7/2008
| 
